Thursday, September 20, 2018

Ano Ang Stock At Ang Stock Shares?

stocks, stock shares, saping-puhunan, stock corporation, stock valuation, dividend, dibidendo
Photo courtesy of pickupimage.com

Nang una kong narinig mula kay Francisco Colayco ang pag-iinvest sa stock market, mutual fund, bonds, at kooperatiba ay hindi agad-agad ako tumalima. Nagsisimula pa lang ako no'n na tumutuklas kung paano ko ilalagay ang sarili ko bilang career woman, at nasa mid-twenties yata ang edad ko noon. Sabi ko sa sarili ko ay ganito:

"Paano ko magagawa ang pagi-invest samantalang nasa entry-level lang ang pwesto ko sa trabaho?" 

Nang lumaon ay nag-iba ako ng kumpanyang pinapasukan at dito naman ay narinig ko na pinag-uusapan ng boss ko at ng kanyang kaibigan ang tungkol sa mga hawak nilang stocks. Hindi ako sumali sa usapan nila pero napakibit-balikat ako...

"Pangmayaman lang ang stock market."

Hanggang lumakad ang mga taon (o ilang dekada) ay hindi pa rin ako umaksyon. Ngunit sa wakas ay narating ko ang edad 45 at nagbukas ako ng account sa Philequity at pati na rin sa Col Financial. Nagkaroon ako ng kamalayan tungkol sa personal financial management at sapat na kaalaman sa financial markets kung kaya't ngayon ay ganito naman ang nagiging sigaw ko:

"Sana noon pa ako nagsimula!"

Mas mainam kasi na sa batang edad ay nasimulan mo na ang pag-iipon ng salapi at matagpuan ang mga pamamaraang posibleng lumago ang pera mo. Ang mutual fund at stock market ang aking pangunahing rekomendasyon para maging investment mo sapagkat mas madaling i-liquidate (ipalit sa pera) ito, hindi ito pisikal na ari-arian, at makakapagsimula ka sa maliit na halaga lamang. Marami ang hindi pa nakakapagsimula sa ganitong mga investments sapagkat wala silang sapat na kaalaman o kulang ang mga taong nagpapalaganap ng impormasyon tungkol dito. Dapat lang na may sapat na kaalaman ka muna, o kaya'y magbalik-tanaw ka sa mga araling Economics at Business.


Ang talakayan natin ngayon ay isa sa mga serye na dapat munang maibahagi bago ko tuluyang ipakilala ang mutual fund at stock market (palengke ng saping-puhunan), lalo na't ang layunin ko ay bigyan ka ng mas malawak na kaalaman tungkol sa mga stocks na nasa Philippine Stock Exchange. Pero bago ka magpatuloy ay umaasa ako na nauunawaan mo na ang mga pangunahing konsepto ng pagnenegosyo at pati na rin ang Forms of Businesses in the Philippines. Isa sa mga porma ng negosyo sa bansa ay ang korporasyon at ito ang pinakamalaking porma at mas hindi madaling itatag kumpara sa dalawang iba pa: ang isahang pagmamayari at ang sosyohan.

Dito ngayon ay malalaman mo kung ano ang kahulugan ng stocks (saping-puhunan) at kung ano ang mga konseptong pinagmulan nito subalit hinahamon pa rin kitang patuloy mong aralin pa ang tungkol sa pag-invest sa financial markets gaya ng stocks at mutual fund. Tunghayan ang mga nauna kong artikulo at abangan mo rin ang iba pang isusulat ko sa mga susunod  na araw.

Ang Stock Corporation At Ang Non-Stock Corporation


May dalawang uri ng korporasyon sa Pilipinas. Ito ay ang  Stock Corporation at ang Non-Stock Corporation.  Ang tinaguriang Korporasyong Stock (o Stock Corporation) ay mayroong saping-puhunan (capital stock sa salitang English). Ang saping-puhunan na ito ay kabuuang halaga na pagpaparte-partehin para sa mas maraming investors na gustong mamuhunan sa korporasyong stock. Sa kabilang banda, ang anumang korporasyon na walang saping-puhunan ay ang tinaguriang Korporasyong Walang Stock (o Non-Stock Corporation). Taliwas sa naunang uri ng korporasyon, ang korporasyong walang stock ay hindi bukas sa maraming investors sapagkat ito ay itinatatag kung ang layunin ay isa sa mga ito o kombinasyon: pagkawang-gawa, pangrelihiyon, pang-edukasyon, pangpropesyon, pangkultura, pangkapatiran, pangliteratura, pangsiyensya, panglipunan, pangserbisyong sibiko, o anumang katulad nito kasama ang kamara ng mga kalakalan, industriya, o agrikultura. Basahin ang The Corporation Code of the Philippines Batas Pambansa Blg. 68 para sa legal na kaalaman tungkol sa dalawang uri korporasyon.
Tungkol muli sa Korporasyong Stock, kadalasan ay nangangailangan ito ng karagdagang puhunan kung kaya't may dalawang klase ng puhunan ito: ang debt capital at ang equity capital. Ang debt capital ay isang paraan ng pagdaragdag ng puhunan sa pamamagitan ng pag-utang ng pera ayon sa kontrata at termino ng pagbabayad sa takdang panahon. Halimbawa ay ang pag-utang sa bangko. Sa kabilang banda, ang equity capital o kilala rin bilang capital stock ay kabuuang halaga ng salaping inilagak ng mga individual na investors. Kung ang stock o saping-puhunan ay kabuuang halaga, ang bawat unit (piraso) nito ay ang tinatawag na stock share (parte ng saping-puhunan). Sa gano'n ang bawat piraso ng share o stock share ay konektado sa pangalan ng isang investor. Maaaring ang investor ay individual na tao o isang business entity. Ang bawat investor ay maaaring humawak ng isa o higit pang shares, depende kung ilang shares ang minimum na pwedeng mabili. Tinatawag ding stock owner o stock holder ang isang stock investor.

Bakit Interesado Ang Mga Investors Sa Stocks?


Ang stock o saping-puhunan ang nagpapahiwatig ng iyong pag-aari sa korporasyon at ito rin ang nagrerepresenta ng iyong parte sa assets at kita nito. Bilang investor, ipapalit mo ang iyong pera (cash) sa isa o mahigit pang piraso (unit) ng stock shares o parte ng saping-puhunan. Ang bawat piraso ng stock shares ay may katumbas na halagang piso (o dolyar kung sa Amerika itinatag at doon din ang operasyon o doon sa US market nabibili). Ang investor na may pinakamadaming bilang ng saping-puhunan ang siyang may pinakamalaking kontrol sa pagpapatakbo ng korporasyon. Maaari rin namang makakuha ka ng shares kahit kaunting piraso lamang, depende kung ang kumpanya ay nagi-issue pa nito, o depende kung ilang piraso ng shares ang minimum na binibenta. Kung sakaling may pera ka na hindi mo pa naman agad-agad kailangang gastusin, hindi ba't mas mainam na ipalit mo muna ito ng stocks upang sa gano'n ay posibleng may sapat o higit sa sapat na tubo ka balang-araw?

Ang bawat namumuhunan ay naghahangad ng kaaya-ayang halagang balik ng kanyang puhunan (return on investment). Kung ikaw ay stock investor, posibleng makamtan mo ang balik ng iyong puhunan sa pamamagitan ng isa o lahat sa mga ito:
  1. Stock Valuation 
  2. Dibidendo
Ang stock valuation ay proseso ng pagtutukoy kung magkano ang kasalukuyang halaga ng stock o ng kumpanya samantalang ang dibidendo (dividend) ay ang kabayaran sa investors mula sa parte ng labis na kita (surplus profit) ng kumpanya. May mga kumpanyang tumataas ang stock valuation habang tumatagal ang panahon. May mga kumpanya rin, pero hindi lahat, na nagbibigay ng dibidendo. Mayroon ding isang beses o higit pa sa isang beses nagbibigay ng dibidendo. Sa Amerika ay may mga kumpanyang nagbibigay ng dibidendo quarterly o apat na beses sa isang taon.

Maglalaan ako ng mga hiwalay na artikulo para sa mga paksang stock valuation at dibidendo.


Non-Stock Corporation


Ang pangunahing layunin ko ay ituro kung paano makakakuha ng parte ng saping-puhunan ng mga mabubuting korporasyong stock kung kaya't hindi ko na pagtutuunan ng pansin ang iba pang detalye tungkol sa korporasyong non-stock. Walang puwang ang karamihan para mag-invest dito at isa pa, hindi ito nagbibigay ng dibidendo.

Gabay Para Sa Gustong Magsimulang Bumili Ng Stocks


Sa puntong ito sana ay alam mo na ang pagkakaiba ng stock corporation at non-stock corporation, at pati na rin sana ay nagkaro'n ka na ng sapat na kaalaman tungkol sa stocks at stock shares. Sinikap kong ibigay sa iyo ang mga pangunahing konsepto para paghandaan mo ang pagiging investor sa financial market.

Maraming korporasyon sa bansa at sa dinami-dami n'yan, dapat ay aralin mo munang mabuti ang mga kumpanyang napupusuan mong bilhin o isama sa investment portfolio mo. Palibhasa nagsisimula ka pa lang tuklasin ito, gawin mong panimulang gabay ang mga katanungang ito:

  • May posibilidad ba na tumaas ang stock valuation nito?
  • Kung posibleng tumaas, gaano kabilis o hanggang kailan mamamayagpag ang negosyo?
  • Nagbabayad ba ng dibidendo ito? 
  • Ayon sa tala, tumataas ba ang dibidendo kada taon? 
  • Kung hindi pa nagbabayad ng dibidendo, posible kayang magbayad ito kasabay ng paglago ng kanyang industriya? 
Ang patuloy na pagsasaliksik at pagbabantay ay responsibilidad mo bilang investor. Mahalagang gawain 'yan bago ka bumili ng shares at madalas mo rin dapat gawin kahit nabili mo na ang stock. Tandaan na ang pamumuhunan ay may kaakibat na peligro at dapat ay may sapat kang risk tolerance at mahusay na risk management. May mga artikulo rin akong naisulat na tungkol sa Risk Management.


DISCLAIMER

Ang artikulong ito ay isinulat para mag-ambag ng impormasyon lamang at kung minsan ay para magpahayag din ng sariling kuru-kuro. Hindi po ako ahente ng anumang pribadong institusyon, wala po akong hangad na magrepresenta para sa kanila, at wala po silang bayad na ibinibigay sa akin. Kung sakali man pong ako ay sumulat ng tungkol sa mga pribadong kumpanya, kasama ang kanilang mga produkto, akin pong masusing sinasaliksik ang mga impormasyon at hindi ko rin po maiiwasan na magbigay ng sariling pananaw.

Iniiwan ko sa lahat ng aking mga mambabasa ang kanilang responsibilidad na magsaliksik din at dagdagan pa ang kanilang kaalaman upang malaya silang makapagpasya kung paano, saan, o sa aling industriya sila magi-invest.

Kung sakali man pong ako ay may angkop na referral bonus mula sa ilang komersyong aking pinagkakatiwalaan, maliit na halaga lamang po iyon para mapanatili kong pangasiwaan ang website na ito.

Wala po akong kakayahang talakayin ng masusi ang mga batas. Kung may tanong po kayo hinggil sa kahulugan o pagpapatupad ng batas tungkol sa mga investments, maaari po kayong kumunsulta sa isang investment lawyer.


Did you like this post? Please share.

No comments:

Post a Comment